จุดเริ่มต้นของตำนานนี้กล่าวถึงการประลองปัญญาครั้งสำคัญระหว่างท้าวกบิลพรหมและธรรมบาลกุมาร เด็กน้อยผู้มีความเฉลียวฉลาดจนสามารถฟังเสียงนกและเข้าใจภาษาธรรมชาติได้ ท้าวกบิลพรหมได้เสด็จลงมาตั้งคำถามสามข้อปุจฉาแก่ธรรมบาลกุมาร โดยมีเงื่อนไขว่าหากธรรมบาลกุมารตอบไม่ได้จะต้องเสียศีรษะ แต่หากตอบได้ท้าวกบิลพรหมจะเป็นฝ่ายยอมตัดศีรษะของตนเองเสียแทน
ด้วยปัญญาอันชาญฉลาดประกอบกับโชคชะตาที่ทำให้ธรรมบาลกุมารได้ยินนกอินทรีคุยกันถึงคำตอบของคำถามเหล่านั้น ธรรมบาลกุมารจึงสามารถตอบคำถามได้ถูกต้องทั้งหมด ท้าวกบิลพรหมผู้รักษาคำสัตย์จึงเตรียมกระทำตามข้อตกลง ทว่าศีรษะของท้าวกบิลพรหมนั้นมีฤทธิ์เดชร้ายแรงมหาศาล หากวางไว้บนแผ่นดินโลกจะเกิดไฟบรรลัยกัลป์เผาผลาญจนวอดวาย หากโยนขึ้นไปบนอากาศจะทำให้ฝนแล้งไปทั่วทุกหย่อมหญ้า และหากทิ้งลงในมหาสมุทรน้ำจะเหือดแห้งจนหมดสิ้น
เพื่อป้องกันมหันตภัยที่จะเกิดขึ้นกับโลก ท้าวกบิลพรหมจึงสั่งให้ธิดาทั้งเจ็ดนางนำพานมารองรับศีรษะของตนไว้ โดยให้ธิดาแต่ละนางสลับผลัดเปลี่ยนกันทำหน้าที่อัญเชิญพระเศียรเวียนรอบเขาพระสุเมรุเป็นประจำทุกปีตามวันที่สงกรานต์โคจรมาถึง นี่จึงเป็นที่มาของเหล่านางสงกรานต์ทั้งเจ็ดพี่น้องที่มีชื่อเรียกและอาวุธประจำกายแตกต่างกันไปตามวันในสัปดาห์
ข้อสังเกตุที่น่าสนใจในตำนานนี้คือการสะท้อนภาพความกตัญญูและการทำหน้าที่ของเหล่าธิดาทั้งเจ็ด แม้บิดาจะกระทำสิ่งใดลงไป หน้าที่ในการดูแลและป้องกันไม่ให้โลกเกิดความเดือดร้อนยังคงเป็นภาระอันยิ่งใหญ่ที่พวกนางยึดถือปฏิบัติมานานนับพันปี นอกจากนี้ ลักษณะของนางสงกรานต์ในแต่ละปีไม่ว่าจะเป็นการยืน การนั่ง หรือการนอนมาบนหลังสัตว์พาหนะ ยังเป็นกุศโลบายในการทำนายถึงสภาพดินฟ้าอากาศ ปริมาณน้ำฝน และความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหารในรอบปีนั้นๆ อีกด้วย
สรุปได้ว่าตำนานนางสงกรานต์เปรียบเสมือนสะพานที่เชื่อมโยงความรู้เรื่องการเปลี่ยนผ่านของดวงดาวเข้ากับความเชื่อดั้งเดิมของไทย การที่เราได้รับรู้ประวัติความเป็นมาจะช่วยให้เราเห็นคุณค่าของประเพณีนี้มากกว่าแค่ความสนุกสนานจากการเล่นน้ำ แต่เป็นการรำลึกถึงสัจธรรมของชีวิต การรักษาคำสัตย์ และความสำคัญของการเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติในแต่ละรอบปีอย่างมีสติและมีความเคารพต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ปกปักรักษาโลกใบนี้
ตำนานนางสงกรานต์, ประวัตินางสงกรานต์, นางสงกรานต์ทั้งเจ็ด, ท้าวกบิลพรหม, ธรรมบาลกุมาร, วันสงกรานต์, ประเพณีสงกรานต์, นางสงกรานต์ปีนี้, ความหมายนางสงกรานต์, เรื่องเล่าสงกรานต์
